«

»

mar 28

Światowy Dzień Zdrowia

7 KWIETNIA 2014

CHOROBY WEKTOROWE

 Światowy Dzień Zdrowia obchodzony jest każdego roku 7 kwietnia, aby uczcić rocznicę powstania Światowej Organizacji Zdrowia w 1948 roku.

 

Co roku jest wybierany temat przewodni z zakresu zdrowia publicznego, który w danym okresie wymaga szczególnej uwagi. Obchody Światowego Dnia Zdrowia stwarzają możliwość podjęcia wielu działań, których efektem jest poprawa stanu zdrowia ludzi.

 

W roku 2014 tematem przewodnim Światowego Dnia Zdrowia są choroby przenoszone przez wektory.

Wektory to organizmy, które są przenosicielami patogenów lub pasożytów. Poprzez wędrówkę i kontakt z otoczeniem przenoszą groźne drobnoustroje na inne organizmy, często na ludzi. W ten sposób mogą wywołać choroby, które zagrażają życiu lub zdrowiu człowieka. Przykładem wciąż groźnej choroby pasożytniczej jest malaria, która w 2010 roku pochłonęła

660 000 ofiar, natomiast w ostatnim czasie znacznie wzrosło rozpowszechnienie gorączki denga, której wzrost na przełomie 50 lat jest 30-krotny. Do innych chorób przenoszonych przez wektory zaliczamy między innymi Gorączkę Zachodniego Nilu, chikungunyę, odkleszczowe zapalenie mózgu, czy boreliozę.

Czy kleszcze to pajęczaki? → TAK

Czy istnieje szczepionka na boreliozę? → NIE, nie ma szczepień ochronnych przeciw boreliozie

 Czy istnieje szczepionka na kleszczowe zapalenie mózgu? → TAK, istnieje i jest zalecane osobom pracownikom leśnym i osobom przebywającym na terenach zagrożonych KZM

 Czy ugryzienie przez kleszcza boli? → NIE, ponieważ ślina kleszcza zawiera substancje łagodzące ból, które powodują, że nie czujemy ukłucia

Kleszcze

Kleszcze to stawonogi, które są pasożytami zewnętrznymi ludzi i zwierząt. Przenoszą liczne patogeny, takie jak wirusy, bakterie czy pierwotniaki, które wywołują u człowieka bardzo groźne choroby zakaźne i pasożytnicze. Występują najczęściej na łonie natury, można je spotkać w lesie, na łące, w okolicach jezior czy w parkach miejskich. Żyją w strefie przygruntowej, w miejscach lekko wilgotnych i obfitujących w roślinność. Znajdują się na spodniej stronie liści lub na gałęziach w pobliżu ścieżek, po których chodzimy.

Istnieje ponad 800 gatunków kleszczy, z czego w Polsce żyje 21 gatunków. Największe znaczenie epidemiologiczne ma kleszcz pospolity. Uważny jest on za najważniejszego przenosiciela patogenów chorób transmisyjnych w Polsce. Aktywność kleszczy rozpoczyna się gdy temperatura przekroczy 8 C ,czyli zazwyczaj wraz z nadejściem wiosny i trwa do jesieni. W naszych szerokościach geograficznych, możemy być jednak narażeni na ugryzienie nawet w grudniu. Łagodna zima i wilgotne lato sprzyjają wysokiej rozrodczości i małej umieralności kleszczy, co powoduje zwiększenie tempa ich rozprzestrzeniania się. Cykl rozwojowy kleszcza pospolitego trwa przeciętnie 2 lata i występują w nim trzy aktywne stadia, w trakcie których kleszcz pobiera krew:

- larwa

- nimfa

- postać dorosła.

Pobranie krwi przez kleszcza od kręgowca warunkuje przejście w kolejne stadium rozwoju. Kleszcze mogą żerować na żywicielu przez kilka dni, po czym odpadają i w ściółce leśnej przechodzą metamorfozę. Larwy zmieniają się w nimfy, a nimfy w postacie dorosłe. Kleszcze mogą atakować człowieka we wszystkich aktywnych stadiach rozwojowych, przy czym w każdym kolejnym stadium żerują coraz dłużej i pobierają coraz więcej krwi. Kleszcze w czasie ukłucia przekazują do krwi ludzi i zwierząt bakterie i wirusy, które mogą wywoływać groźne choroby zakaźne. Ukąszenie jest bezbolesne, ponieważ ślina kleszcza zawiera wiele substancji biochemicznych, w tym substancje łagodzące ból, które powodują, że nie czujemy ukłucia.

Choroby przenoszone przez kleszcze:

Borelioza

Po przedostaniu się krętków Borrelia burgdorferi do organizmu człowieka poprzez ślinę kleszcza pierwsze objawy chorobowe mogą pojawić się po około 10-14 dniach. W pierwszym stadium objawem boreliozy są zmiany skórne w postaci pierścieniowatego rumienia wędrującego. Typowa zmiana ma początkowo formę czerwonej plamy, która szybko się powiększa, wykazując centralne przejaśnienie. Rumień przekracza najczęściej średnicę 5 cm i często może obejmować znaczną powierzchnię ciała. Zmianie skórnej towarzyszą często takie objawy jak: zmęczenie, bóle mięśni, gorączka, ból głowy czy sztywność karku. Drugie stadium związane jest najczęściej z zakażeniem układu nerwowego (neuroborelioza), układu kostno-stawowego lub układu krążenia. Z przebiegiem przewlekłej boreliozy wiążą się m.in. następujące objawy: niedowład, porażenie nerwu twarzowego i zapalenie nerwów obwodowych, zapalenie stawów, przewlekłe zanikowe zapalenie skóry.

Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM)

Wywoływana przez wirusa z rodziny Flaviviridae, przenoszonego z kleszcza na człowieka. Kleszcze ulegają zainfekowaniu po ugryzieniu zwierząt, które są nosicielami wirusa KZM, później przenoszony jest on na człowieka. Z reguły przebiega dwufazowo.

Pierwsza faza pojawia się po 7-14 dniach od kontaktu z kleszczem i trwa około tygodnia.

Objawy są mało charakterystyczne, podobne do grypy: ogólna niedyspozycja, gorączka, ból głowy, mięśni. Po kilku dniach lepszego samopoczucia występuje druga faza choroby, która ma następujące objawy: nagły skok gorączki, bóle głowy, wymioty, nudności, utrata przytomności oraz zespół zapalenia opon mózgowo- rdzeniowych lub zapalenia mózgu. Objawy zwykle ustępują po 2-3 tygodniach. Niezależnie od ciężkości przebiegu choroby u części osób, które zachorowały mogą wystąpić poważne powikłania odległe pod postacią niedowładów, depresji, zaników mięśni lub stałych bólów głowy.

Szczepienia ochronne

Zaleca się szczepienie przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu. Szczepienie ma bardzo duże znaczenie, ponieważ kleszczowego zapalenia mózgu nie da się leczyć przyczynowo. Wirus jest przenoszony w ciągu kilku pierwszych minut pobierania krwi przez kleszcza. Usunięcie kleszcza nie może więc stanowić skutecznej ochrony zainfekowaniem wirusem wywołującym kleszczowe zapalenie mózgu. Konieczne staje się zatem zastosowanie szczepień profilaktycznych.

Nie ma szczepień ochronnych przeciw boreliozie!

Inne choroby przenoszone przez kleszcze:

- Anaplazmoza granulocytarna

- Babeszjoza (piroplazmoza)

- Bartoneloza

- Tularemia

- Gorączka Q

Co zrobić, aby uniknąć ukąszenia przez kleszcza?

Sposobem uniknięcia przykrych skutków chorób przenoszonych przez kleszcze jest stosowanie zasad zmniejszających prawdopodobieństwo ukąszenia i zakażenia. Należy więc:

- w miejscach szczególnie narażonych na występowanie kleszczy nosić odpowiednią odzież, która zakrywa jak najwięcej ciała

- stosować środki odstraszające kleszcze i insekty

- unikać wysokich traw, zarośli i poszycia lasu

- zawsze po powrocie do domu z wycieczki w tereny zielone dokładnie obejrzeć swoje ciało.

Malaria

Czy wiecie,  że malaria jest jedną z najczęstszych przyczyn zgonów na świecie?

Występuje ona w ponad 100 krajach świata. Są to przede wszystkim obszary tropikalne takie jak: Afryka Subsaharyjska, Ameryka Środkowa i Południowa, Azja i wyspy Pacyfiku. Kraje te odwiedza ponad 125 milionów turystów rocznie, a około 30 tysięcy z nich wraca zarażonych zarodźcem malarii.

Malaria (zwana inaczej zimnicą) jest śmiertelną chorobą pasożytniczą, przenoszoną na człowieka poprzez ukłucie zainfekowanego komara. Należy pamiętać, że do zarażenia może także dojść w wyniku przetaczania zakażonej krwi, przeszczepiania zarażonych narządów czy wielokrotnego używania tych samych niesterylizowanych strzykawek i igieł (dotyczy głównie narkomanów). Jest to choroba o gwałtownym przebiegu. Zwykle objawia się gorączką, osłabieniem, bólem głowy, mięśni i stawów i w szybkim czasie może prowadzić do powikłań, na przykład malarii mózgowej lub niewydolności nerek.

Choroba ta dotyczy również Polaków. W Polsce liczba zgłoszonych przypadków zachorowań na malarię wynosi do kilkudziesięciu rocznie. Niestety współczynnik śmiertelności malarii w Polsce jest

7-16 razy większy niż w innych krajach europejskich, z powodu zbyt późnej diagnostyki i co się z tym łączy, opóźnienia rozpoczęcia odpowiedniego leczenia oraz braku stosowania odpowiedniej profilaktyki.

Zachorowaniu na malarię można zapobiegać, poprzez

- unikanie ukąszeń komarów poprzez stosowanie środków odstraszających,

- przebywanie w pomieszczeniach zamkniętych po zachodzie słońca, ponieważ komary wykazują największą aktywność w nocy,

- stosowanie odpowiednich leków przeciwmalarycznych.

Należy pamiętać, że początkowe objawy malarii mogą przypominać przeziębienie, dlatego jeżeli wystąpi jeden z objawów takich jak: gorączka, osłabienie, ból głowy czy ból mięśni należy natychmiast zgłosić się do lekarza. Szybkie rozpoznanie i pilne leczenie ratuje życie!

Aby z wakacyjnego wyjazdu przywieźć tylko pamiątki i cudowne wspomnienia należy również przed podróżą zgłosić się po poradę medyczną.

 

Kleszcze, komary – jak unikać, co robić po ukąszeniu.

Wiosna i lato sprzyja wyprawom do lasów, zagajników, na łąki, nad stawy, jeziora. Tam wszędzie możemy spotkać komary i kleszcze. A raczej to one tam już na nas czekają. Co robić by taka wyprawa w piękne miejsce nie zepsuła nam urlopu i nie była groźna dla naszego zdrowia i życia?

image002

KOMARY

Samce to właściwie „pacyfiści” w owadzim świecie. Żywią się nektarem z płatków kwiatów, nikomu nie wadzą, nie atakują, żyją zaledwie kilka dni. Winy za bąble i uprzykrzone życie ponoszą tylko i wyłącznie komarzyce. Żyją nawet ponad dwa miesiące, kąszą by zaopatrzyć się w krew, która niezbędna jest do złożenia jaj (czasem nawet kilkuset), bez której to owe jaja zginą.

KIEDY
Te o wady najczęściej zaczynają swoją działalność w maju. Kończą na jesieni, zazwyczaj we wrześniu. W ciągu doby najwięcej można ich spotkać o świcie, wieczorem i w nocy.

GDZIE
Najwięcej komarzyc napotkamy przy zbiornikach wodnych, czy nawet wilgotnych rowach, łąkach. Dlaczego? Taki klimat najbardziej im sprzyja i to właśnie tam ma miejsce wylęg larw komarów.

KOGO ATAKUJĄ
Najbardziej lubią atakować młodych mężczyzn, dzieci, kobiety w okresie owulacji. Związane jest to z temperaturą ciała, wyższą od przeciętnej. Komarzyce są wyposażone w niezwykle czuły narząd termolokacyjny. Dlatego tak szybko docierają do obiektów najcieplejszych. Mają też niezawodny receptor węchowy, dzięki któremu namierzają spocone ciała, które szybko padają ich ofiarą.

SZKODLIWOŚĆ
W Polsce komary nie przenoszą żadnych chorób. Jednak u dzieci, osób starszych i osób wrażliwych i uczulonych mogą wywołać oprócz zwykłego świądu wstrząs toksyczny: gorączka, obrzęki przełyku i tchawicy, trudności z oddychaniem, spadek ciśnienia. Wtedy wskazany szybki kontakt z lekarzem.

JAK SOBIE POMÓC PO UKĄSZENIU
Najlepiej zdezynfekować miejsce ukąszenia spirytusem, woda utlenioną, rivanolem. Następnie posmarować jakimś z wielu dostępnych na rynku specyfikiem: żelem, maścią łagodzącą podrażnienia. Gdy nasze dziecko ma skłonności do rozdrapywania bąbli, warto je dezynfekować wielokrotnie i podać dziecku wapno.

 image003

JAK SIĘ BRONIĆ
Wybierając się w miejsca gdzie możemy spotkać szczególnie dużo komarów, pamiętajmy o długim rękawie, spodniach z długimi nogawkami, skarpetkami. Dobrze zabezpieczyć się też środkami zwanymi repelentami: żele, spreje, kremy, dezodoranty. Warto nimi posmarować wszystkie odsłonięte części ciała. Dorośli mogą też ratować się witamina B1, której zapachu komarzyce nie znoszą.

Wózek dziecięcy, łóżeczko należy zabezpieczyć specjalną moskitierą.
Owady te możemy też skutecznie odpędzić zapachami miłymi dla naszych receptorów, a odrażającymi dla komarów. Te zapachy to: mięta, wanilia, eukaliptus, lawenda, cytryna. Dlatego pomyślmy o świeczkach zapachowych albo olejkach.

KLESZCZE

Są pajęczakami. Na świecie występuje ich około 800 rodzajów. Zagraża nam jedynie 8 z nich. Jednak i ta liczba przeraża, gdy czytamy o możliwych następstwach ukąszenia kleszcza. Sezon aktywności kleszczy zaczyna się już w marcu i trwa do listopada. Dłuższy okres żerowania kleszczy przekłada się na wzrost ich liczebności. Kleszcze spotykamy nie tylko na obrzeżach lasów i łąkach, ale także w przydomowych ogrodach i miejskich parkach.
Niektóre zawierają bakterie i wirusy, wywołujące zapalenie opon mózgowych i boreliozę.

KIEDY
Sezon ich największej aktywności to maj/czerwiec i wrzesień/ październik.

GDZIE
Kleszcze żyją na granicy lasów liściastych i łąk, w parkach, a także w zaroślach. Szczególnie lubią miejsca porośnięte paprociami, jeżynami, czarnym bzem.
Wysokość, na której najczęściej występują to 1,5m, tak, więc na swoją ofiarę czekają na gałęziach drzew, niskich krzewach. Lubią ciepło i wilgotne obszary.

KOGO ATAKUJĄ
Najbardziej narażeni są grzybiarze, dzieci i wszyscy odwiedzający lasy, zarośla, parki.

SZKODLIWOŚĆ
Kleszcz do ciała przyczepia się za pomocą malutkiego aparatu gębowego z licznymi „haczykami”, po czym zaczyna odżywiać się naszą krwią i może to trwać nawet kilka dni.
Ugryzienie kleszcza jest bezbolesne. W jego ślinie znajdują się substancje, które mają właściwości znieczulające. W ślinie tej mogą znajdować się wirusy i bakterie.
Dostanie się tych wirusów i bakterii może spowodować groźne choroby: kleszczowe zapalenie mózgu (choroba wirusowa) i boreliozę (choroba bakteryjna).

Kleszczowe zapalenie mózgu
Często bywa mylone z grypą. Po tygodniu dwóch od ukąszenia, pojawiają się pierwsze objawy podobne do grypy: wysoka gorączka, ból mięśni, głowy. Po kilku dniach objawy mijają i najczęściej wtedy choroba się kończy. Jednak po kilku dniach poprawy pojawiają się kolejne niepokojące objawy tzn. wysoka gorączka, nudności, wymioty, sztywność karku. Po zaobserwowaniu takich niebezpiecznych objawów należy natychmiast zgłosić się do lekarza. Zachodzą wtedy zmiany zapalne w płynie mózgowo-rdzeniowym.
Przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu jest bardzo skuteczna szczepionka, która zapobiega tej ciężkiej chorobie (trzyetapowe szczepienie wykonane w odstępie kilku miesięcy daje gwarancję na trzy lata).

Borelioza
Przeciwko boreliozie nie ma niestety szczepienia, wymaga ona długotrwałego leczenia antybiotykami. Na boreliozę wskazuje zaczerwienienie, które powstaje w miejscu ukąszenia. Zaczerwienienie to stopniowo się powiększa, może osiągnąć średnicę kilkunastu centymetrów. Warto po ugryzieniu przez kleszcza i usunięciu go obrysować długopisem lub nawet markerem rumień (zaczerwienienie) i obserwować czy „przemieszcza się” jeśli tak należy zgłosić się do lekarza, bo może to być pierwszy objaw boreliozy. Inne objawy to: wysoka gorączka, bardzo silne bóle głowy, wymioty i sztywność karku. Groźne są zwłaszcza powikłania, głównie neurologiczne i psychiatryczne. Zaniedbana borelioza może spowodować zmiany w układzie krążenia, wywołać zapalenie stawów.

Dlaczego leczenie trwa tak długo?
Bakterie powodujące boreliozę żyją w organizmie człowieka pod kilkoma postaciami, „dorastając” zmieniają swój wygląd i sposób życia. Każda z postaci jest odporna na jakiś antybiotyk dlatego też, aby całkowicie pozbyć się bakterii z organizmu trzeba przez kilka miesięcy zażywać różne antybiotyki.

Pomoc po ukąszeniu
Gdy zauważysz kleszcza nie panikuj. Przygotuj pincetę i spirytus lub wodę utlenioną do zdezynfekowania miejsca ugryzienia. Wyciągając kleszcza złap go i pewnym ruchem wyciągnij, najlepiej jednym ruchem. Nie wykręcaj i nie miażdż. Nie smaruj też kleszcza niczym tłustym. Kiedyś uważano ze to pomaga i kleszcz szybko opuści naszą skórę. Wcześniej jednak będzie się dusił i wymiotował pod naszą skórę, a to może dostarczyć groźnych wirusów i bakterii do naszego organizmu. Dlatego nie używaj żadnych tłuszczy. Jeśli po usunięciu kleszcza zauważysz ze pozostały jego jakieś odnóża w skórze koniecznie skontaktuj się z lekarzem w celu ich usunięcia.

Jeśli z sukcesem wyrwałaś całkowicie kleszcza i tak obserwuj miejsce ugryzienia czy nie pojawia się zaczerwienie, jeśli tak obrysuj je długopisem. Trzeba być czujnym i w razie objawów wskazujących na początku na grypę zwrócić się jak najszybciej do lekarza i poinformować o swoich podejrzeniach.

Jak się bronić?
Podobnie jak przed komarami. Wybierając się do lasu, parku w zarośla, należy bezwzględnie pamiętać o osłonięciu ciała ubraniami: długie nogawki, długie rękawy, wysokie obuwie, czapki. Można używać maści, żelów i innych preparatów odstraszających kleszcze.
Po każdej wycieczce w takie miejsce obejrzyj dokładnie całe ciało i ubranie. Szczególnie sprawdź miejsca pod pachami, w pachwinach, u kobiet pod piersiami, w zgięciach kolan i za uszami.

Szczepionka
Przed kleszczowym zapaleniem mózgu można się bronić także przyjmując szczepionkę.

Sposobem na obronę przed komarami i kleszczami jest też unikanie miejsc, w których mogą się znajdować.
Smutnym by jednak było nie odwiedzić w wakacje tylu pięknych miejsc. Dlatego zadbajmy i zabezpieczmy siebie i bliskich jak tylko możemy najlepiej, bądźmy czujni i podziwiajmy i odpoczywajmy w tych urokliwych zakamarkach polskich lasów, stawów, jezior i łąk.

 

Opiekun Szkolnego Koła PCK: Małgorzata Maciejewska